AZ^(US)

AZ is een naam die in elke serieuze hiphopconversatie opduikt, maar zelden de hoofdrol krijgt. Dat zegt meer over hoe mainstream succes werkt dan over de kwaliteit van zijn catalogus.

Anthony Cruz werd geboren in Bedford-Stuyvesant en groeide op in East New York, Brooklyn. Zijn start in de muziek was onwaarschijnlijk direct: een vriend uit Queensbridge, een opkomende rapper genaamd Nas, vroeg hem de vocal booth in voor een track op zijn debuutalbum. Dat vers op "Life's a Bitch", track 3 op Illmatic uit 1994, werd een van de meest geciteerde momenten op een van de meest geciteerde albums in de geschiedenis van het genre. AZ pakte veel syllaben in elke regel, liet het moeiteloos klinken, en schreef een hook die even bondig als beeldend was. Voor iemand die net begon, was het een opmerkelijk statement.

Het leverde hem een platencontract op bij EMI, en een jaar later verscheen zijn solo-debuut. Doe or Die (1995) stond bovenaan de Billboard R&B-chart, de single "Sugar Hill", een AZ-productie gebaseerd op een slow jam uit het vorige decennium, werd goud en haalde de top 25 van de popcharts. Het album was gevuld met scherpe mobsterverhalen en beats van producers als Pete Rock en Buckwild, en zette AZ neer als meer dan een bijrolspeler in iemand anders verhaal.

In 1997 werd hij lid van The Firm, een supergroup gefaciliteerd door Dr. Dre en de Trackmasters, samen met Nas, Foxy Brown en Cormega. The Album ging meteen naar nummer één in de Billboard 200, een commerciële piek die weinig van zijn tijdgenoten evenaarden. De originele Firm-lineup zou in 2020 herenigingen op Nas' King's Disease.

De albums die volgden bouwden een indrukwekkend palmares op zonder ooit de grote mainstream te veroveren. Pieces of a Man (1998), 9 Lives (2001) en Aziatic (2002) haalden allemaal de R&B-top tien. Aziatic bevatte The Essence, een samenwerking met Nas die genomineerd werd voor een Grammy in de categorie Best Rap Performance by a Duo or Group. Intussen bleef AZ samenwerken met een brede kring van producers en artiesten, van Pete Rock en Trackmasters tot Ghostface Killah en Jadakiss.

Via zijn eigen label Doe or Die Records bleef hij albums uitbrengen door de jaren 2000: A.W.O.L. (2005), The Format (2006), Undeniable (2008) en Legendary (2009). Geen van die releases genereerde grote hits, maar ze onderhielden een trouwe fanbase die zijn pen bleef waarderen. AZ schreef in die periode ook een boek, Jewels, Gems & Treasures.

In de jaren tien verschenen mixtapes, compilaties en gastverses, maar ook de aankondiging van een langverwacht vervolg op Doe or Die. Dat vervolg, Doe or Die II, verscheen uiteindelijk in 2021 via Mass Appeal Records, met een indrukwekkende cast van producers waaronder debuutbijdrager Pete Rock, KayGee en Large Professor. Het album bevestigde dat AZ's stem en flow na bijna drie decennia niets aan relevantie hadden ingeboet.

Zijn status in hiphop is die van een artiest die door vakgenoten en kenners hoog wordt ingeschat, en wiens werk de tand des tijds heeft doorstaan zonder de grote commerciële erkenning die het verdiende. Dat onderscheid is ondertussen zelf een deel van zijn verhaal geworden.